مطلب سوم از مقدّمه در ذكر اختلاف علماء و بيان غرض و فائده از علم كلام و حكمت بدان كه جنس اختلاف علما در معارف الهى منحصر در متكلميّت و حكيميّت و اختلاف متكلّميّت در معتزليّت و اشعريّت . امّا طريقهء تصوّف قسيم اين اقسام نيست ، چه اختلاف اين اقسام در سلوك راه ظاهر و طريقهء نظر و استدلال است و حقيقت تصوّف نيست مگر سلوك راه باطن و غايت آنها حصول علم است و غايت اين وصول عين . و دانسته شد كه طريقهء سلوك باطن ، مسبوق است بر سلوك ظاهر ، پس صوفى نخست يا حكيم باشد يا متكلم ؛ و پيش از استحكام علم حكمت و كلام و بالجمله بىاستكمال طريقهء نظر ، خواه بر وفق اصطلاح علماء و خواه بدون آن ، ادعاى تصوّف ، عام فريبى و صيّادى باشد . و سخن در لفظ تصوّف و لغت صوفى نيست ، بلكه غرض ، سلوك معنوى است و طلب وصول حقيقى و فانى شدن از هر چه غير اوست و باقى بودن به دو كه حديث « كنت سمعه و بصره » « 1 » اشاره بدان مرتبت و اخلاص و تقواى حقيقى در شرع ، عبارت از آن منزلت است و از مكاشفات علميّه كه صوفيّه مدّعى آنند ، نه مراد حصول علم نظرى است بىحاجت دليل و برهان به سبب آنكه حصول نظرى بىحدّ وسط محال

--> ( 1 ) اصول الكافى : الجزء 2 ، كتاب الايمان و الكفر ، ص 352 ، ح 7 ، 8 .